Medisch

Een gezond microbioom voor een gezond binnenklimaat

 “Het is een misvatting dat alle micro-organismen in huis of kantoor de gezondheid bedreigen’, beweert de Amerikaanse microbioloog Jordan Peccia. Het tegendeel is waar en daarom zouden we juist de goede bacteriën en schimmels moeten stimuleren. Janneke Donkerlo onderzocht hoe zinvol en haalbaar het is om pre- en probiotica in te zetten voor een gezond microbioom in huis, kantoor en klas. De resultaten in de varkensstal stemmen nog niet tot optimisme.  

Moderne mensen brengen negentig procent van hun tijd door binnen vier muren: in huis, op school en op kantoor. Ook voor consumptie bestemde dieren komen weinig meer buiten. Zij slijten hun leven in stallen voordat ze het tijdelijke voor het eeuwige verruilen in een – eveneens afgesloten – abattoir. Dat deze moderne manier van leven consequenties heeft voor de gezondheid van mens en dier is al een tijdje bekend. In de jaren tachtig introduceerde de WHO het begrip Sick Building Syndrome, een term die staat voor vage gezondheidsklachten als irritaties aan ogen, neus en keel, hoofdpijn, luchtweginfecties, vermoeidheid, duizeligheid en misselijkheid. De oorzaak zou vooral liggen in schadelijke damp afkomstig van apparaten, luchtvervuiling van buiten en micro-organismen en vuil dat zich ophoopt in het gebouw. Amerikaans onderzoek wees uit dat vijf procent van de onderzochte probleemgebouwen kampten met bacteriën en schimmels. Tijdig reinigen en ventileren zou het probleem grotendeels moeten oplossen. Hoe minder microben, hoe beter, dacht men toen nog.

Anderhalf tot twee kilo

Inmiddels weten we dat de mens niet alleen last, maar ook baat heeft bij bacteriën en schimmels. Vanaf 2007 brachten Amerikaanse wetenschappers van het Human Microbiome Project het microbioom in kaart. Het microbioom is het geheel aan micro-organismen in de darmen en op de huid. De volledige populatie aan micro-organismen van een mens weegt in totaal anderhalf tot twee kg en bestaat uit duizenden bacteriën en schimmels. Ze zijn onmisbaar voor onder meer de spijsvertering en het afweer- en immuunsysteem.

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat verstoring van het microbioom bij de mens bijdraagt aan het ontstaan van aandoeningen en ziekten zoals astma, allergieën, kanker, dementie en overgewicht. Meer dan veertig procent van de mensen in de westerse wereld heeft last van allergie, vermeldt een onderzoek gepubliceerd in Trends in Microbiology. Volgens deze laatste wetenschappelijke inzichten zou mensen en kinderen eerder meer dan minder in contact moeten komen met vuil en micro-organismen.

Klap in het gezicht

Allergoloog Roovers: “Het idee dat potentiele ziekteverwekkers goed zouden zijn voor het immuunsysteem, was voor ons aanvankelijk een klap in het gezicht. Wij adviseerden patiënten juist om hun omgeving stofvrij en schoon houden. Hoe schoner hoe beter. Maar intussen weten we dat het goed is - ook voor kinderen met een a-typisch microbioom (met aanleg voor allergie, red.) - om veel buiten te spelen en op te groeien in een omgeving met dieren.  Hierdoor komen zij in aanraking met dragers van allerlei bacteriën, virussen en schimmels die vervolgens deel gaan uitmaken van hun eigen microbioom. Door de relatief hoge belasting ontwikkelen deze kinderen weerstand tegen allergenen. De rationale hierachter is dat sommige microben witte bloedcellen aansporen om T-regulatiecellen te vormen die onwenselijke immuunreacties tegengaan.”

Roovers inzichten worden ondersteund door onderzoek van een consortium van onderzoeksgroepen waaronder de Universiteit Utrecht, het RIVM en het NIVEL, uit 2016. Daaruit bleek dat mensen die rondom veehouderijen wonen minder astma en allergieën hebben. Dichtbij veehouderijen wonen minder mensen met COPD, een chronische ziekte aan de longen. (Daar staat wel tegenover dat de mensen in deze omgeving die COPD hebben, daar vaker en/of ernstigere complicaties van hebben). Dat sluit aan bij diverse onderzoeken bij kinderen die op een boerderij opgroeien en beduidend minder last hebben van allergieën en astma.

Infecteren met probiotica

Welke inzichten levert deze kennis op voor het binnenklimaat? Onlangs suggereerden wetenschappers in Trends in Microbiology dat het zinvol zou zijn om gebouwen zo te bouwen, in te richten en te onderhouden dat de gebruikers meer in contact komen met micro-organismen. Een gezonder leefklimaat zou kunnen ontstaan door gebouwen te ‘infecteren’ met goede bacteriën en schimmels.

Maar hoe? Dat is nog helemaal de vraag. Want al die binnen locaties waar gewoond en gewerkt wordt, moeten wel schoongemaakt worden om ze te ontdoen van juist schadelijke bacteriën zoals salmonella, MRSA en E. Coli. Deze beïnvloeden onder meer het optreden van ziektes en sterfte bij biggen, in het bijzonder tijdens het kritische speenproces. Mensen kunnen bovendien ziek worden door het eten van met bepaalde bacteriën besmet varkensvlees, dus het is echt oppassen geblazen. Steeds vaker ook blijken schadelijke bacteriën resistent te zijn tegen bepaalde schoonmaakmiddelen.

Varkens

In varkensstallen is al eerder geprobeerd om pre- en probiotica te gebruiken. Volgens fabrikanten kan het reinigen daarmee de hygiëne in de stal verbeteren, het medicatiegebruik doen dalen en de dierprestaties bevorderen. Het principe van reiniging met probiotische middelen is gebaseerd op het idee dat de goede bacteriën de plaats innemen van de pathogenen.  

Uit een recente biggenproef op het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) bleek echter dat het resultaat niet voldeed. Het toegepaste schoonmaakmiddel bevatte Bacillussporen. Na de reiniging werd nog 2 tot 3 keer per week een probiotisch stabilisatieproduct met Bacillussporen verneveld over de biggen. Toch was na afloop het aantal enterococcen, faecale coliformen, E. coli en MRSA hoger dan na de klassieke reiniging en ontsmetting. Juist deze bacteriën zijn een graadmeter voor onvoldoende hygiëne. Het antibioticagebruik tussen beide groepen was overigens vergelijkbaar. 

Het ILVO onderzoek is nog maar een van de vele onderzoeken die (moeten) plaats vinden. Uit andere onderzoeken is gebleken dat probiotisch reinigen van varkensstallen wel enig effect kan hebben, vertelt Dick Heederik. Heederik is lid van de European Respiratory Society en houdt zich bezig met gezondheidsrisico-analyse in het contact tussen mens en dier.

“We staan nog maar aan het begin van nieuwe inzichten over het microbioom. Aanraking met de levende natuur levert een grotere variatie op. Wetenschappers ontdekten in 2009 dat nomadische indianen in het Amazonegebied twee keer zoveel verschillende micro-organismen bij zich hadden dan de moderne mens. Sommige micro-organismen bleken zelfs antibioticaresistente genen te bevatten. Dat is verrassend, omdat de leden van de stam nog nooit met antibiotica te maken hadden gehad.”

Uitwisselen 

Over het microboom in kantoorgebouwen en hoe je dat kunt beïnvloeden, is nog maar heel weinig bekend, aldus Heederik: “We weten we dat er uitwisselingen plaats vinden tussen het microbioom van verschillende mensen in hetzelfde gezin of kantoor. Informatie die wordt uitgewisseld tussen microbiomen kan zelfs invloed hebben op de mate waarin iemand gevoelig wordt voor antibiotica-resistentie. We weten ook dat mensen in vochtige gebouwen veel meer gezondheidsklachten hebben. Ook is onduidelijk of een ander microbioom tot ziekte leidt of dat een andere microbioom het gevolg is van bijvoorbeeld astma of allergie. Dat soort inzicht ontbreekt volledig.  Dus hoe alles precies werkt, en hoe je dat met probiotica kunt beïnvloeden, daarvan hebben we nog geen idee.”

Nabootsen van de natuur

Ventilatie, zonder probiotica, is in ieder geval belangrijk voor een gezond binnenklimaat. Een nieuwe ventilatietechniek, ontwikkeld door IonAir, is het ioniseren van de lucht in een gebouw. In de natuur vindt voortdurend ionisatie van de atmosfeer plaats, waarbij bipolaire zuurstof wordt gevormd onder invloed van zon en wind. Ionisatie zorgt voor oxidatie, de afbraak van stoffen. Door de afwezigheid van zon en wind vindt deze natuurlijke reiniging binnen niet plaats.

Met bepaalde apparatuur kan IonAir dit proces nabootsen. Ionisatie van de binnenlucht zorg ervoor dat vluchtige koolwaterstoffen uiteen vallen in CO2 en H2O. De fijnste fijnstofdeeltjes klonteren volgens IonAir aan elkaar waardoor ze gemakkelijker met een reinigingsmiddel of via het ventilatiekanaal verwijderd kunnen worden. Schadelijke bacteriën, schimmels en gisten dehydrateren en sterven af. Wat er met de aanwezige ‘goede’ micro-organismen gebeurt, is niet bekend maar ze worden in ieder geval niet kunstmatig toegevoegd. 

Pathogenen inrulen voor probiotica

Een bedrijf dat wel werkt met probiotica is fairair. Fairair verkoopt ventilatiesystemen en daarnaast een productlijn van reinigingsmiddelen, afhankelijk van de situatie. De middelen bestaan uit een combinatie van detergenten, enzymen en probiotica. Een diepgaande reiniging wordt volgens fairair verkregen dankzij de enzymen, die de biofilm (de dikke laag aangekoekt vuil) op het oppervlak aantasten. De detergenten zorgen voor reiniging van het oppervlak waardoor vuil en bacteriën verwijderd worden. Tijdens deze grondige reiniging bezetten probiotica de oppervlakten en daardoor zouden de (schadelijke) bacteriën, gisten en schimmels geen kans meer maken.

Een variant uit de productlijn kan ook gebruikt worden om de ventilatiesystemen mee te besproeien en zo te voeden met goede bacteriën. Met de werkwijze die fairair voorstaat, zou je dus twee vliegen in een klap kunnen slaan: enerzijds het grondig reinigen en verwijderen van pathogenen, anderzijds het aanbrengen van probiotica die de vermeerdering van schadelijke microben tegengaat. De samenstelling van de producten wil de producent van de reinigingsmiddelen echter niet prijsgeven. “De combinatie van de verschillende stammen is ‘het geheim van de Chef”, aldus de vertegenwoordiger.

Gevaarlijk

Heederik zet vraagtekens bij bedrijven als fairair: “Ze zijn vooral goed voorzien van een zakelijk talent maar de wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt volledig. Het feit alleen al dat fairair niet wil vermelden wat in hun preparaten zit, is ronduit gevaarlijk. Ze schermen onder meer met enzymen in hun oplosmiddelen, maar die kunnen juist ernstige allergieën veroorzaken. Ook door de European Respiratory Society is hiertegen gewaarschuwd.”

Vooralsnog lijkt het inzetten van pre- en probiotica om het microbioom – en daarmee het binnenklimaat – in positieve zin te beïnvloeden, nog toekomstmuziek. Voor de gezondheid is het beter om zoveel mogelijk naar buiten te gaan en met zoveel mogelijk macro- en micro-organismen in aanraking te komen. Of verhuizen naar het platteland.


Janneke Donkerlo  Onderzoekende journalistiek  M 06 26898775  E   KVK 34368041

©2017