Samenleving

ISD, wat moet je ermee?

Justite leert met vallen en opstaan. De ISD-maatregel bestaat vijf jaar. Deze maatregel houdt ultra-actieve veelplegers voor twee jaar van de straat. Met de training 'Spiraal naar boven' lijken justitie en verslavingszorg een nieuwe weg in te slaan. 

 De koffie pruttelt, de koekjes zijn uitgepakt; de trainers Joost en Ajmi (spreek uit Ashmi) zijn er klaar voor. Eén voor één melden de deelnemers zich voor de cursus Een spiraal naar boven in het gevangenislokaaltje aan de Tafelbergweg. Mario, Mark, Maarten, Marlin, Melvin en Michiel (*) zijn allemaal 'zeer actieve' veelplegers en hebben een ISD maatregel (zie kader Wat is de ISD).

Terwijl de andere deelnemers nog bezig zijn een plekje uit te zoeken, babbelt Joost met Maarten. Ik gebruik ook wel eens wat; en jij? De man somt een aantal middelen op. Ah, zegt Joost. Nee, Coke en Bruin heb ik nooit gedaan. Hasjies dus? vraagt Maarten. Ja, en XTC, dat soort dingen.

Als iedereen zit, richt Ajmi zich tot de groep: Gaan we vandaag praten?

Gemompel onder de deelnemers: Ja, logisch, daarvoor zijn we gekomen.

Trainer Ajmi : Jullie zouden nadenken over de voordelen van gebruik. En?

Mark: Er zijn zóveel nadelen, ik heb maar vier voordelen...

Trainer Joost: Vier voordelen! Oké, heel goed!

Ajmi: Zijn er meer mensen die hun huiswerk gemaakt hebben?

Bevestigend gemompel.

Ajmi: Dat is een dik compliment waard!

Joost: Ik vind het ook heel knap.

Ajmi: Laten we het huiswerk dan samen maar eens nalopen. Ik hoorde jou zeggen, Melvin, er zijn alleen maar nadelen. Eerst gaan we eens kijken: wat zij eigenlijk de voordelen?

De voordelen dus, herhaalt Joost.

Maarten: Het nadeel is dat je...

Joost: Nee Maarten, eerst de voordelen. Wat voor voordelen zitten er voor jou aan drugsgebruik?

Maarten: Een heleboel...

Ajmi: Noem er eens wat?

Maarten: Nou, weet niet... Je functioneert beter. Ik durf meer, heb schijt aan alles, ik voel geen angst meer. En ik voel me thuis in de scène. Dat zijn de nadelen.

Ajmi: De vóórdelen bedoel je.

Maarten: O ja, de voordelen...

Joost: Mario, weet jij ook voordelen?

Mario: O sjezus, zoveel.

Iedereen lacht.

Mario: Je kunt je afsluiten, je hebt geen emoties, geen gevoel meer, je bent niet meer eenzaam. En coke levert energie op, je kunt nachtenlang doorgaan. En je maakt naam in de scien.

Ajmi, vriendelijk lachend: Ja ik zie wel aan de manier waarop je erover praat hoe lekker het eigenlijk is.

Melvin: Ik zie ook wel voordelen. Als je verslaafd bent en je hebt een vriendin en je kunt in de scien makkelijk aan geld komen, is toch goed? Je speelt alleen wel met vuur en dan komen de nadelen. De voordelen zijn niks waard.

Joost: Over de nadelen gaan we het straks hebben. Michiel: Welke voordelen ken jij?

Michiel, onderuit gezakt, ontwaakt uit zijn letargie: Huh? Voordelen? Je hebt geen zorgen, geen pijn, geld voor een feestje. Ja, dat is best leuk!

Ajmi: We kunnen dus zien dat er een hoop voordelen zijn.

Goedkeurend gemompel.

Ajmi: Nou, dat is niet niks! En dat mag je ook wel eens tegen jezelf zeggen: hier doe ik het voor! Als je zegt: ik kom er alleen maar mee in de problemen, doe je jezelf tekort, vind ik. Dus als je besluit om te minderen, weet dan wel dat die voordelen dan misschien ook weg zijn, maar misschien ook niet.

Joost: Je kunt alleen een goede nieuwe stap zetten als je alles goed overweegt. Trouwens, overwegen, wat is dat?

Mario: Alles wat je doet heeft een tegenreactie, positief of negatief.

Joost: Precies, elk voordeel heeft zijn nadeel.

Mario zucht: De keuzes die je maakt...

Joost: Inderdaad! We zijn nu bezig om te kijken naar de keuzes die je maakt.

Ajmi: Het is een kwestie van wikken en wegen, de juiste balans zoeken. Nu gaan we kijken naar wat de andere kant van de medaille kan zijn.

Melig gemompel: Brons. Goud. Zilver. Geld.

Ajmi: Eens kijken, welke nadelen hebben jullie opgeschreven?

Geschuif en gestommel.

Mark: Nou, de nadelen zijn dus het tegenovergestelde van de voordelen: dat ik slecht functioneer als ik ziek ben. Het gebruik gaat ten koste van alles, maakt niet uit wat: afspraken maken, werk zoeken, hygiëne, rekeningen betalen. Want eerst wil je dope, dan pas komt de rest, maar de rest komt niet. En je kunt jezelf ook nooit eens verwennen met nieuwe kleren of een vakantie of zo.

Joost: Inderdaad. Als ik me niet meer zou kunnen verwennen, ja dan zou ik voor mezelf echt verkeerd bezig zijn.

Ajmi: Nee Marlin, dat bedoelde Joost niet, ik zag wel wat voor gebaar je maakte.

Mark: En als je een fiets hebt gestolen moet je soms wel veertig kilometer lopen.

Ajmi: Steel je een fiets moet je nog lopen ook....

Iedereen is stil.

Joost: Zij er nog meer nadelen?

Melvin: Goh, waar zal ik beginnen? Nou, bijvoorbeeld je verliest je geloofwaardigheid tegenover je familie. Je raakt je woonruimte kwijt.

Mario: Je krijgt het stempel als crimineel, je komt in de gevangenis.

Joost: Da's ook een hele goeie!

Ajmi: We hebben nu dis een hele waslijst van voordelen en nadelen gezien. Ik stel voor dat we gaan discussiëren. Van vinden jullie ervan?

Iedereen begin door elkaar te praten. Na een tijdje verstilt het rumoer.

Mark: Ik zou er vroeger nooit aan gedacht hebben dat gebruik ook voordelen heeft.

Joost: Nee, echt niet?

Melvin: Ach, ik heb wel drie maal in de gevangenis op een drugsvrije afdeling gezeten, toen heb ik ook elke keer zo'n lijstje gemaakt, het is allemaal hetzelfde.

Ajmi: Wij kennen elkaar al heel lang, Melvin. Achttien jaar geloof ik. En Michiel ook. Kunnen jullie uitleggen hoe het komt dat je verdomd goed weet wat de voordelen en nadelen zijn en dat je dan na zoveel jaar toch steeds weer in de gevangenis zit?

Melvin, niet onwelwillend: Omdat, als je buiten komt, dan is er gewoon niks geregeld. Shit man. Wat moet je dan anders doen om te surviven? Dát is al die jaren de manier geweest om je staande te houden.

Joost: Dus als je huisvesting goed geregeld zou zijn, en je zou daarnaast ook mogen gebruiken, zou je daarvoor kiezen?

Melvin, enthousiast: Ja, ja. Een plek waar je je natje en droogje hebt, waar je je kunt terugtrekken, waar ik kan komen en gaan wanneer ik wil en dat ik dan niemand uit bed hoef te bellen. Maar daarvoor hoef je ...

Ajmi: En jij Michiel, de vorige keer toen je tijd erop zat had je werk en een huis. Waarom is het toen toch misgelopen? Was er soms een speciale reden dat je weer bent gaan gebruiken?

Michiel, die weer onderuit is gezakt: Ja, ja, dat weten jullie wel, dat is te pijnlijk, daar wil ik niet over praten.

Mario gaat op het puntje van zijn stoel zitten: Kijk, er kunnen zoveel dingen gebeuren in je leven. Ik heb in een kliniek gezeten, dat ging heel goed: ik was clean en ik zag het helemaal zitten. Toen gebeurde er iets heel zwaars en daardoor ben ik teruggevallen.

Melvin: Ja, en je bent ook teleurgesteld in de maatschappij, je gaat werk zoeken maar je wordt afgewezen want je hebt geen diploma. Instanties beloven je gouden bergen maar na zoveel maanden is er nog niks geregeld. Net als wat hij zegt, dan val je terug in je oude patroon.

Ajmi: Dat is dus wat er gebeurt? Je raakt teleurgesteld en valt terug in je oude patroon? Hoe zit het dan met keuzes maken?

Melvin: Nou, precies, je maakt zelf een aantal positieve keuzes maar dan word je teleurgesteld. Dat is hard. En dan krijg je weer te horen dat je hulp moet zoeken. Maar wie wil er nou om hulp vragen, niemand toch? Toch moet het, als het niet anders kan... Maar dan word je wéér teleurgesteld....

Ajmi: Je zegt dus: als het niet meer gaat zoals ik het wens, of als het tegenzit, dan val ik terug?

Joost: Wat ga je dan doen om hier volgend jaar niet weer te zitten?

Melvin, verontwaardigd: Ik ga meer mijn best doen!

Ajmi: Hoe dan? Wat heb je geleerd van de voor- en nadelen om ervoor te zorgen dat je niet weer ISD krijgt?

Melvin, stug: Ik zal goed opletten.

Ajmi: Waarop letten?

Melvin: Ik ga alert blijven.

Ajmi: En dan komt er een dag en dan wil je weer scoren maar je hebt geen geld.

Melvin: Nou ja, er zijn zoveel mogelijkheden, ik red me wel ...

Ajmi : Dus jou zien we hier gewoon weer terug.

Melvin: Nou, kijk als ik straks twee maanden op mijn uitkering moet wachten, dat is toch absurd?!

Ajmi: Ja, dat moet ook beter geregeld worden.

Joost: Ben je de vorige keer dat je uit de ISD kwam trouwens niet naar een prachtig huis gebracht?

Melvin: Prachtig huis? Tijdelijke daklozenopvang! Dat is toch geen huis? Ik heb twee jaar gezeten, hebben ze in die tijd niks anders kunnen regelen?

Ajmi: Het was wel een dak boven je hoofd.

Melvin: Ik kon nergens alleen zijn, niemand ontvangen, daarom ben ik weer de straat opgegaan. Maar dat wil ik toch helemaal niet! Ik wil binnen leven. 

Joost: Je zegt, de nazorg is niet goed geregeld.

Ajmi: Toch gaat het erom: welke beslissingen neem jij. Hoe kun je de voordelen behouden en de nadelen niet meer voelen. Jij zegt: ik ga alert blijven.

Joost: Je moet je bewust worden van de situatie zoals die nu is. Als je dát weet, kun je de volgende stap zetten. En dat is: je gebruik in beeld brengen; hoe gaat mijn gebruik er in de toekomst uitzien? Daar staat iets over in het werkboek, met veel voorbeelden van anderen. Lees het eerst maar eens goed door. En dat is meteen ook het huiswerk voor volgende week: breng je eigen gebruik in beeld.

De deelnemers beginnen onderling met elkaar te praten.

Omar wil nog wat tegen de trainers zeggen: Als je de wil hebt, als je meer neigt naar de positieve kant...

Ajmi: Joost en ik zeggen wel eens tegen elkaar: we moeten respect hebben voor jullie keuze.

Mario, geïrriteerd: Kijk, bij elke straf en na elke kliniek waar ik geweest ben, hebben ze me nog niet één keer wat aangeboden, ja? Melvin hier is bijna vijftig, hij daar is veertig, ik ben achtentwintig. Het is altijd heel makkelijk om naar iemands falen te wijzen maar ze zullen je nooit op je positieve punten wijzen en ....

Joost: Dat vind ik een hele goeie van je! Daarom wil ik het volgende zeggen...

Mario: Altijd weer datzelfde gezeik als je buiten staat; daar is Mario, daar moet je voor uitkijken.

Ajmi, sussend: Volgende week gaan we hier nog veel meer tijd voor uittrekken. Want de uitspraken die jij doet zijn ontzettend belangrijk. Voordat je een beslissing neemt van hoe je eigenlijk je leven verder wilt gaan inrichten, moet je je er terdege van bewust zijn dat het ook inderdaad om keuzes gaat.

Omar: Ja, en ook de maatschappij, want het is altijd heel gemakkelijk om ...

Ajmi: Volgende week komen we hier uitgebreid op terug. Met het oog op de tijd wil ik nu afsluiten.

Mario, boos: Nee, je laat me niet eens uitpraten!

Joost: Mario, neem maar van mij aan, volgende week gaan we verder.

Mario verheft zijn stem, iedereen is doodstil: Luister! Ik probeer normaal en goed mee te doen en een punt duidelijk te maken maar ik word gewoon afgekapt en als er één ding is waar ik de pestpokkepleurishekel aan heb, is als ik echt serieus mijn best doe met alles ja, en ik doe aan alles mee ja, en dan word ik finaal afgekapt. Dit is hier dus wel de enige plek in de week waar we met elkaar over dit soort dingen kunnen praten. Dat pik ik gewoon niet, van niemand niet. Ik wil dat je serieus naar me luistert en niet zo doet van: het is nu vijf voor drie, we moeten afsluiten; zo van, ik heb nog andere dingen te doen, ik moet nog voor mijn vrouwtje zorgen. Dat pik ik gewoon niet van je, ook al ben je een begeleider. Ik ben achtentwintig en heb in totaal al zeven jaar gevangen gezeten. Het afgelopen jaar ben ik vier mensen verloren. Wat denk je dat dát met me doet? Wat is er straks geregeld als ik buiten sta? En is er wel iemand met wie ik over mijn situatie kan praten?

Ajmi: Ik heb je gehoord, Mario, echt waar.

* de namen van de gedetineerden zijn op last van justitie gefingeerd.

 

Boeiend

De training 'Spiraal naar boven' is niet nieuw in justitieland: sinds 2005 vormt het een programmaonderdeel in Amsterdam. Wel nieuw is dat de training nu ook aangeboden zal worden op andere ISD-locaties in Nederland. De training is gebaseerd op de ervaring van talloze verslaafden - van hardlopers en gokkers tot workaholics en junks - dat afkicken een proces is van vallen en opstaan. Al in 1995 publiceerde het AIAR, het Amsterdam Institute for Addiction Research, een boekje dat het spiraalproces in vijftien stappen beschrijft, bestemd voor verslaafden en hulpverleners. Er wordt hier en daar al jaren mee gewerkt in de verslavingszorg.

Ook Hans Oud, programmamanager op de Amsterdamse ISD-locatie, is voorstander van de spiraalgedachte. Oud: 'Oorspronkelijk kom ik uit de psychiatrie, binnen het gevangeniswezen ben ik een vreemde eend in de bijt. Bij justitie ligt de nadruk op straffen, binnen de húlpverlening staat de cliënt centraal. Ik moet dus steeds een balans vinden tussen die twee en dat is, op zijn zachtst gezegd, heel boeiend. Een gevangenis heeft als kerntaak om te straffen, de ´spiraalgedachte' gaat ervan uit dat afkicken - en zorgen dat je niet opnieuw in de verleiding komt - een proces is. Als mensen terugvallen, wil ik ze van hun terugval laten leren, op een positieve manier. Het is een doorbraak dat de spiraaltraining nu ook landelijk gegeven gaat worden.'

Keuzes

Edith Cramer van het AIAR is blij met deze doorbraak: 'In de maatschappij zijn twee zwart-wit visies gangbaar: verslaafden deugen niet of verslaafden zijn zielig. Bij de spiraaltraining gaan we uit van de gedachte dat mensen verantwoordelijk zijn voor hun verslaving én deze zelf beheersbaar kunnen maken. Verslaafden denken bijvoorbeeld vaak dat ze altijd gebruiken, maar dat is niet zo. Ze leren ook beseffen wat gebruik met hun gedrag doet: crack maakt je bijvoorbeeld overmoedig, je pleegt dan eerder een inbraak. Tot slot laten we mensen nadenken over het moment dat het geregelde, relatief saaie drugvrije bestaan je misschien de neus uit komt. Wat dan? Inzicht maakt dat mensen bewuster keuzes maken.'

Een mooie gedachte maar is het effect ooit gemeten? Cramer: 'Van 2002 tot 2005 hebben we een onderzoek gedaan, waaruit bleek dat van de gemotiveerde gedetineerden die de training hadden gedaan 95% zich hield aan de behandelafspraken buiten de gevangenis. De training had hen inzicht en moed gegeven; ze beseften dat ze zeer waarschijnlijk een paar keer terug zouden vallen maar dat beoordeelden ze niet meer als negatief, dat hoorde erbij.'

Isoleer

Justitie heeft er echter nooit doekjes om gewonden dat de ISD bedoeld was om veelplegers langdurig van straat te halen. Door de aanvankelijke huivering van rechters, die niet zomaar een disproportionele straf wilden opleggen, bevat de ISD nu ook een resocialisatietraject. Maar het adagium blijft toch: wie niet wil horen moet maar voelen. Deze aanpak blijkt echter de recidive nauwelijks terug te dringen. Iemand die opgesloten zitkan inderdaad geen misdrijven plegen. Maar wat als je na twee jaar vrij komt? Natuurlijk zijn er succesverhalen, maar officiële cijfers ontbreken en in de praktijk blijkt dat het merendeel van de veelplegers terugvallen in oude - verslaafde en criminele - gewoonten.

Mensen leren in de gevangenis nu eenmaal doorgaans niet op een realistische manier met hun verslaving om te gaan, aldus Oud. 'Justitie in Den Haag wil een zero-tolerancebeleid, terwijl de spiraaltraining juist uitgaat van een proces van vallen en opstaan. Tijdens de extramurale fase komen mensen in contact met drugs, daar ontkom je niet aan. Als uit de urinecontrole blijkt dat ze de verleiding niet hebben kunnen weerstaan, gaan ze in de isoleer of hun vrijwilligerswerk buiten de gevangenis word een tijd lang stopgezet. Maar wat bereik je daarmee? Wie terugvalt zit in wezen tegen zijn eigen zwakte aan te schoppen en het heeft helemaal geen zin om dat er nog eens in te wrijven. In plaats van dat je als mentor of medewerker iemand op zijn donder geeft (en zelf even later buiten zelf een peuk opsteekt), kun je beter vragen: Wat is er misgegaan en wat heb je ervan opgestoken?'

In de praktijk blijken ISD'ers verslaafden te zijn die al jaren de aansluiting met de samenleving missen. Meer dan de helft kampt met problemen van verstandelijke of psychiatrische aard die door te straffen eerder verergeren dan verbeteren. Oud: 'Dat wisten wij vanaf het begin ook wel, maar de politiek wilde er niet aan. De financiering was er ook niet op gebaseerd: Den Haag wilde een sober regime. Aan de rechters hebben wij daarom als het ware de maatregel moeten 'verkopen': ja, er zou 'gewerkt' worden aan de klant. Maar aanvankelijk was er binnen de Penitentiere Inrichtingen nog niks geregeld, justitie heeft de ISD in 2005 eigenlijk over de heg gegooid. Gelukkig hadden wij in Amsterdam al wat ervaring met de SOV opgedaan. De rechter was echter kritisch: in het begin werd een maatregel soms tussentijds opgeheven. Een terechte beslissing, het gaat tenslotte wel om twee jaar van iemands leven.'

Mensonterend

Advocaat Babur Beg springt dan ook zowat uit zijn vel als de ISD ter sprake komt. Beg: 'Mensonterend is het. Toen de SOV werd ingevoerd waren er al mensen die zeiden: hoe haal je het in je hoofd om zoiets te doen? De ISD is alleen maar erger. Een maatregel, mijn neus, het is gewoon verkapte vrijheidsstraf. Bij mijn weten is Nederland het enige zogenaamd beschaafde land dat mensen zo disproportioneel straft. Want bedenk wel, het gaat niet om de grote jongens, het zijn kruimeldieven die deze maatregel krijgen. Zij gedragen zich niet als een burger die van 9 tot 5 naar zijn werk gaat en 's avonds voor de tv zit te zappen. De politie handelt met willekeur: de ene keer krijgt iemand een boete als hij herhaaldelijk overlast veroorzaakt, een ander wordt na enkele vermaningen 'het niet opvolgen van een ambtelijk bevel' ten laste gelegd. Dat is officieel een misdrijf: bingo, weer een strafbaar feit gepleegd. Maar dan vraag ik u: hoe fout was dat nou, een pilsje drinken op een bankje in het park? Hebben die cokesnuivende bankiers de maatschappij niet veel meer schade berokkend?'

Vergelding

De politie is wel blij met de ISD. Draaideurcriminelen bleken onverbeterlijk, dienders op straat werden er door de burgers op aangesproken maar ze konden er niets aan doen. Behalve veiligheid speelt bij de bevolking ook de behoefte aan vergelding een grote rol. De Amsterdamse politiecommissaris Hans Schönfeld schreef eind 2008 in een opiniestuk in de Volkskrant dat rechters veelplegers veel harder moesten straffen. De straffen zouden bovendien vooral gericht moeten zijn op preventie in plaats van op resocialisatie.

Schönfeld besefte misschien niet dat zwervers en verslaafden van alle tijden zijn. Door de eeuwen heen hebben beleidsmakers maatregelen bedacht die veel geld kostten maar niet effectief waren. Zo werden in de vorige eeuw de 'schipbreukelingen van de maatschappij' naar het Drentse Veenhuizen 'opgezonden'. Daar belandden ze in heropvoedingskampen waar ze door arbeid hun kwalijke gewoonten wel af zouden leren. De recidive was echter hoog en mensen werden vaak meerdere malen tot Veenhuizen veroordeeld, tot soms wel dertien keer aan toe. Met de ISD lijkt het dezelfde kant op te gaan Oud: 'Deze maand krijgen we weer een bekende binnen, op zich geen nare man. Dit wordt zijn tweede ISD, daarvoor heeft hij ook al SOV gedaan.'

Perspectief

De ISD bestaat nu vijf jaar. Heeft het zin gehad? Voorstanders zeggen van wel: de overlast is gedaald. Beg: 'Ja, dat haalt je de koekoek; je haalt mensen twee jaar van de straat, in die tijd zijn ze even veelpleger-af. Daarna komen ze vaak weer in dezelfde circuits, hebben nog steeds niet - of niet meer - een huis en worden weer met de nek aangekeken en dus doen ze weer wat ze altijd al deden. Vroeger of later krijgen ze weer ISD en dan nog een keer, totdat ze te oud en ziek zijn om nog een actieve veelpleger te zijn. Maar realiseer je wel: het gaat nog altijd om gewone burgers.'

Hoe moet het dan wel volgens Beg? 'Natuurlijk moet je mensen straffen voor hun misdrijven, maar doe dat dan op een manier waar ze uiteindelijk iedereen wat aan heeft. Laat iemand die goed bij zijn verstand is en fietsen steelt, verplicht werken bij een fietsbedrijf zodat hij een vak leert. Dan geef je mensen echt een perspectief.'

Bottleneck

Eind 2008 concludeerde het Verwey-Jonker instituut dat er weliswaar nog veel te verbeteren valt bij de ISD - behandeling van licht verstandelijk gehandicapten is bijvoorbeeld nog onvoldoende - maar dat justitie op de goede weg is. Blijkbaar leert Den Haag zelf ook met vallen en opstaan. Justitie en hulpverlening zijn zelf in ieder geval goed te spreken over de ketensamenwerking die al snel na invoering van de ISD op gang kwam: er is inderdaad intensief contact en overleg tussen politie, justitie, hulpverlening en GGZ. Een van de grootste bottlenecks is evenwel nog steeds het regelen van huisvesting. Wie van de ene naar de andere tijdelijke daklozenopvang moet zwerven, gaat vanwege de stress en de angst juist weer eerder gebruiken. En dat kost veel geld, geld dat de verslaafde meestal niet heeft en dat leidt weer tot criminaliteit en overlast. Vaak is er wel een bed geregeld, maar er is geen doorstroming naar passende huisvesting. Oud: 'En als de huisvesting niet goed geregeld is, is de ISD parels voor de zwijnen.'

In de praktijk blijkt overigens dat passende huisvesting - ook zonder gevangenisstraf - vaak al zorgt voor vermindering van criminaliteit en overlast. Sinds een paar jaar zijn in verschillende Nederlandse steden kleinschalige woonvoorzieningen ingericht waar mensen op hun eigen kamer rustig kunnen gebruiken zonder anderen te storen of zelf opgejaagd te worden. En wat blijkt? Deze verslaafden komen tot rust, gaan minder gebruiken en plegen minder strafbare feiten. Opsluiting is dus blijkbaar niet de enige manier om veelplegers aan te pakken. Waarom dan toch nog steeds die disproportionele gevangenismaatregel?

Oud: 'Als je mensen een tijdje binnen hebt, kun je proberen ze op een ander spoor te zetten. Onze populatie is zo divers, een individuele aanpak is het beste. Als je de detentieperiode gebruikt voor observatie, stabilisering en motiverende gesprekken kun je ze beter naar de juiste zorg toe leiden. Dat lukt helaas niet bij iedereen, nee. Volgens landelijke cijfers wil twintig procent niet meewerken. Bij ons is dat minder want we blijven mensen motiveren. Maar als iemand echt niet wil, zeg ik, jammer dan, we gaan je niet zomaar je zin geven, je zit hier niet voor zweetvoeten.'

 

KADER: Wat is de ISD      

ISD staat voor Instelling Stelselmatige Daders en is bedoeld voor veelplegers die zeer vaak relatief lichte misdrijven plegen - kleine diefstallen en inbraken - en daarmee verhoudingsgewijs veel overlast veroorzaken. Officieel is de ISD geen straf maar een maatregel: de veroordeelde moet tijdens de detentie een behandeling aangeboden krijgen. Het opleggen van de maatregel doet de rechter alleen als er volgens het OM en de hulpverlening geen andere oplossingen meer zijn.

Voordat de ISD-maatregel van kracht werd, was er een andere maatregel: de SOV: Strafrechterlijke Opvang Verslaafden. Verslaafde veelplegers konden daarbij kiezen tussen een korte kale gevangenisstraf of een dwangopname met behandeling. De SOV was een proef die zou duren van 2001 tot 2007. De doelgroep bestond uit mannelijke criminele verslaafden. Vrouwelijke verslaafden, psychiatrische patiënten en licht verstandelijk gehandicapten werden niet toegelaten. Door deelname aan het driefasenprogramma hoopten alle betrokkenen dat de beoogde resocialisatie een succes zou zijn.

In 2004 werd de SOV echter vervangen door de ISD. Mede ingegeven door de het succes van de LPF, maakte de toenmalige minister van justitie, Piet Hein Donner, korte metten met de 'softe' aanpak van de SOV. Veelplegers moesten twee jaar aan de samenleving worden onttrokken, het regime was sober: geen behandeling, tenzij. Er zijn momenteel elf ISD-locaties in Nederland: tien voor mannen en één - in Zwolle - voor vrouwen. De maatregel kent in het gunstigste geval twee fases. In de eerste, de intramurale fase, wordt een behandelplan gemaakt en kan de veroordeelde verschillende trainingen volgen, zoals een leefstijltraining, agressietraining, criminaliteitstraining, budgettraining, cognitieve vaardigheden. Na verloop van tijd mag de ISD'er overdag buiten de gevangenis vrijwilligerswerk doen.

De ISD bestaat nu vijf jaar. Het Verweij-Jonker instituut heeft onlangs een rapport uitgebracht. Conclusie: er moet nog veel verbeteren maar men is 'op de goede weg'.

 

Reactie Tweede Kamerleden

Lea Bouwmeester (PvdA)
De ISD-maatregel voor veelplegers is alleen acceptabel zin als je iemand niet op een andere manier tot zorg kunt verleiden. Kern van het verhaal is dat hulpverlening en huisvesting veelal tekort schieten. Inhoudelijk moet er nog veel verbeteren, daar zal ik bij de staatssecretaris op blijven aandringen.

Krista van Velzen (SP)
De programmamanager heeft gelijk: de ISD is over de heg gegooid want de behandeling was vanaf het begin niet goed geregeld. Ik zeg daarom: zet verslaafde draaideurcriminelen in een beveiligde verslavingskliniek en benut die twee jaar intensief om mensen te behandelen!

Fred Teeven (VVD)
Had geen tijd om te reageren.

 

Termen voor mensen met ISD-maatregel

-         gemaatregelden

-         sociaal uitgeslotenen met een meervoudige problematiek

-         maatschappelijke schipbreukelingen

-         zeer actieve veelplegers

-         ultra-actieve veelplegers

-         ongeneeslijke veelplegers

-         zorgwekkende zorgmijders

-         zwakke broeders

 


Janneke Donkerlo  Onderzoekende journalistiek  M 06 26898775  E   KVK 34368041

©2017