The Next Giant Step
6 Jan 2016

Een Waarden-volle Economie? Proost!

 Was 2015 nog het jaar waarin werd van gegoocheled met het begrip duurzaamheid, 2016 zou zomaar een oprechter jaar kunnen worden. Dat is niet niks! Bedrijven die betrokkenheid tonen, in woorden EN daden. Misschien ... het begin van een waarden-volle economie? Ik zou zeggen: go for it!

Mijn jaar begon goed toen ik op Foodlog las dat Britse supermarkten, verenigd in het overkoepelende British Retail Consortium (BRC), een VERPLICHTE reductie willen van 50% suiker in hun gebak, koekjes, ontbijtgranen, zuivel, frisdrank enz. Het zou gaan om niets minder dan de nationale gezondheid. De hoeveelheden die de Britten naar binnen werken is dan ook schrikbarend: Britse kinderen consumeren maar liefst 22 kg suiker per jaar, oftewel 5.500 suikerklontjes! De gevolgen zijn inmiddels bekend: obesitas, tandbederf, suikerziekte, met alle gevolgen van dien. De BRC wil nu dat de regering wettelijk de reductie van suiker in voeding vastlegt.

Wauw, dat is nog eens 'a different cup of thee'

Voorheen waren de supermarkten voorstander van zelfregulering. Maar dat is dus veranderd. Zijn ze bang geworden voor imagoschade? Dat lijkt me sterk. Zo'n supermarkt ligt vol producten waaruit de klant zelf kan kiezen. Je hoeft toch geen suiker of suikerhoudende producten te kopen? Klanten zijn bovendien aangewezen op supermarkten; door de moordende concurrentie zijn de meeste buurtwinkels – net als in Nederland – verdwenen. Dus waar zouden supermarkten zich druk om maken? Het gaat blijkbaar om iets anders. 

Waar gaat het dan om?

Uit een consumentenonderzoek van ingrediëntenfabrikant Beneo blijkt dat consumenten zich weliswaar bewust zijn van de gevolgen van het eten van teveel suiker, toch blijven ze teveel van het zoete goedje eten. De meesten omdat ze het lekker vinden, anderen omdat het hun stemming zou verbeteren. Dus snoepen ze door, tegen beter weten in. De Britse supermarkten vinden blijkbaar dat ze de consument tegen zichzelf in bescherming moeten nemen!

Het lijkt wel een deja-vu!

Dit is niet de eerste keer dat ondernemers zelf in actie komen Want wie pleitten in 1863 in Nederland voor de afschaffing van kinderarbeidDat waren de textielfabrikanten zelf – dezelfde ondernemers die kinderen in dienst hadden – en niet de overheid van wie je toch eerder zou verwachten dat deze zou waken over haar onderdanen. Ondernemers vinden blijkbaar bepaalde waarden zoals betrokkenheid - zij het mondjesmaat - net zo belangrijk als winst.

Of ben ik nu heel naïef? Vinden de Britse supermarkten echt dat de gezondheid van mensen niet ten koste mag gaan van hun marges? Of is het gewoon een kwestie van berekening: betekent 'ongezonde klanten' straks wellicht 'minder klanten'?

Hoe dan ook, zelfregulering is uit

Zelfregulering heeft niet het gewenste effect gehad. De claims op duurzaamheid werden de afgelopen jaren zo vaak onderuit gehaald, dat het publiek cynisch is geworden. Meer dan twintig keurmerken voor een ei, hoe gek kan het worden? Eerlijke chocola, ja, ja... Sinterklaas gelooft er niks meer van. Een t-shirt voor een tientje gemaakt zonder kinderarbeid? Loop toch heen. Het aandeel Fairtrade is dan ook voor het eerst in haar bestaan gedaald in plaats van gestegen.

Keurmerken zijn op hun retour

In de loop van 2015 begon het tij te keren. Lord Peter Mandelson, voormalig Brits Labour politicus, momenteel werkzaam voor een Brits adviesbureau, kondigde vorig jaar in RetailWeek, aan dat winkeliers niet langer meer blindweg zouden moeten vertrouwen op certificeringslabels. Een Fairtrade stikkertje plakken is niet meer genoeg om de consument gerust te stellen.

Wat nu?

Volgens Mandelson hebben ondernemers en politici te lang hun verantwoordelijkheid voor ketentransparantie niet serieus genoeg genomen. De oud-politicus heeft het daarbij over de Global Supply Chain. Dat betekent dat retailers in de toekomst niet alleen verantwoordelijk zullen zijn voor de veiligheid van de consument, maar ook voor die van de producent. En dat is nogal wat. Het feit dat kinderspeelgoed – geïmporteerd uit China – veilig moet zijn voor onze kinderen, is in de EU bij wet geregeld. Maar dat het speelgoed wellicht daar door Chinese kinderhanden is gemaakt, daar had de wetgever nog geen oplossing voor.

En daar gaat het nu juist om. De meeste van onze consumptiegoederen komen namelijk van buiten de EU waar waar men het vaak niet zo nauw neemt met het milieu en de arbeidsomstandigheden. Dat vraagt om normen en waarden. En daar zullen ondernemers zich – naar het zich nu laat aanzien – in 2016 serieuzer mee bezig gaan houden.

Maar dat is nog niet alles

Het ziet er naar uit dat ook politici aan een verfrissende zelfreflectie zijn begonnen. Ministers en parlementsleden zijn tenslotte meer dan boekhouders die op de winkel moeten passen, waarbij 'cijfers de norm bepalen en waarden vercijferd zijn', zoals Rob Wijnberg het onlangs in de Correspondent verwoordde. De roep om meer politieke visie heeft vorig jaar bij GroenLinks geleid tot het boek van Jesse Klaver over 'Economisme' (vrij vertaald: niet alles is in geld uit te drukken). En de VVD wil in 2016 meer intern debat over liberale waarden in plaats van het louter berekenen van de kosten en baten van beleid, zo laat radio 1 op 4 januari jl. weten. 

Een waarden-vol 2016?

Over wat voor waarden hebben we het dan? Waarden als vrijheid van meningsuiting, ondernemerschap en zelfontplooiing, maar ook van betrokkenheid en de zorg voor mens en milieu?

Volgens oud-politicus Mandelson is het pure noodzaak dat bedrijven zich verantwoordelijker en transparanter gaan gedragen. 'Change or die,' waarschuwde hij.

Vanwaar die urgentie voor bedrijven waar Mandelson voor waarschuwt, is mij niet duidelijk. Maar misschien probeert hij – zelf tot inkeer gekomen – op deze manier politici en ondernemers tot een 'waarden-volle economie' te inspireren. 

Daar proost ik op!


Janneke Donkerlo  Onderzoekende journalistiek  M 06 26898775  E   KVK 34368041

©2017